Prawo i Prawo Pracy w Praktyce

Prawo i prawo pracy w praktyce – poradniki o zatrudnieniu, kadrach, ZUS, podatkach i finansach. Przepisy, wzory pism i praktyczne wskazówki.

Jak należy prowadzić akta osobowe pracownika w części A-E. Szczegółowa grafika przedstawiająca obowiązki kadr w tym zakresie.

Akta osobowe pracownika – części A–E i obowiązki kadr

Jak prowadzić akta osobowe pracownika? Części i najważniejsze obowiązki kadr

Stan prawny: 3 października 2026 r.

Akta osobowe pracownika są jednym z podstawowych elementów dokumentacji prowadzonej przez dział kadr. Nie powinny jednak być traktowane jako jedna teczka, do której trafia każdy dokument związany z zatrudnieniem. Przepisy dokładnie określają zarówno podział akt na części A–E, jak i rodzaje dokumentów, które powinny być w nich przechowywane.

Istotne jest również rozróżnienie pomiędzy aktami osobowymi a pozostałą dokumentacją w sprawach związanych ze stosunkiem pracy. Ewidencja czasu pracy, dokumentacja urlopowa czy karta wypłaconego wynagrodzenia nie powinny być automatycznie umieszczane w części B akt osobowych tylko dlatego, że dotyczą pracownika.

Błędy w prowadzeniu akt mogą polegać nie tylko na braku dokumentu. Problemem może być również umieszczenie go w niewłaściwej części, pozostawienie dokumentu, który powinien zostać usunięty, brak chronologii, numeracji lub wykazu dokumentów, a także nieprawidłowe zabezpieczenie dokumentacji.

Akta osobowe są częścią całego procesu obsługi stosunku pracy. Szersze obowiązki działu HR – od zatrudnienia, przez dokumentację i zmiany warunków, aż po zakończenie zatrudnienia – omawiamy w poradniku stosunek pracy – obowiązki kadr i HR krok po kroku.

Spis treści

Czym są akta osobowe pracownika?

Kodeks pracy nakłada na pracodawcę obowiązek prowadzenia i przechowywania dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych pracowników.

Akta osobowe nie są więc fakultatywną dokumentacją administracyjną. Ich prowadzenie jest obowiązkiem pracodawcy.

Dla każdego pracownika należy prowadzić oddzielne akta osobowe.

Nie powinno się zatem prowadzić jednej wspólnej teczki dla kilku pracowników danego działu, stanowiska albo projektu.

Ważne dla kadr: pojęcie „akta osobowe” jest węższe niż „dokumentacja pracownicza”. To rozróżnienie ma bezpośredni wpływ na to, gdzie powinien zostać umieszczony konkretny dokument.

↑ Wróć do spisu treści

Akta osobowe a dokumentacja pracownicza – to nie jest to samo

Dokumentacja pracownicza obejmuje dwa podstawowe obszary:

  1. akta osobowe pracownika,
  2. pozostałą dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy.

Akta osobowe dzielą się na części A–E.

Oddzielnie prowadzi się natomiast m.in. dokumentację dotyczącą:

  • ewidencjonowania czasu pracy,
  • ubiegania się o urlop wypoczynkowy i korzystania z niego,
  • wypłaconego wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą,
  • przydziału odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej,
  • ekwiwalentów związanych z odzieżą roboczą.

Oznacza to, że np. miesięczna ewidencja czasu pracy nie powinna być automatycznie wkładana do części B tylko dlatego, że dokument powstał w trakcie zatrudnienia.

Praktyczna zasada: zanim umieścisz dokument w części B, zadaj sobie pytanie: „czy rozporządzenie kwalifikuje go do akt osobowych, czy do dokumentacji prowadzonej oddzielnie?”.

Akta osobowe są tylko częścią dokumentacji pracowniczej. Odrębnie pracodawca prowadzi również dokumentację dotyczącą m.in. ewidencjonowania czasu pracy, dlatego nie każdy dokument związany z organizacją pracy trafia do części A–E. Szczególne znaczenie ma to przy planowaniu i późniejszej zmianie grafików. Zobacz zmiana harmonogramu czasu pracy – kiedy pracodawca może zmienić grafik?

↑ Wróć do spisu treści

Z ilu części składają się akta osobowe?

Aktualnie akta osobowe pracownika składają się z pięciu części: A, B, C, D i E.

Część Główny zakres
A Dokumenty związane z ubieganiem się o zatrudnienie oraz określone dokumenty medycyny pracy
B Dokumenty dotyczące nawiązania stosunku pracy i przebiegu zatrudnienia
C Dokumenty związane z rozwiązaniem albo wygaśnięciem stosunku pracy
D Dokumenty dotyczące odpowiedzialności porządkowej i innej odpowiedzialności podlegającej zatarciu
E Określone dokumenty związane z kontrolą trzeźwości i kontrolą na obecność środków działających podobnie do alkoholu

Podział ten ma znaczenie praktyczne. Dokumentu nie należy przypisywać do części wyłącznie według daty jego powstania.

↑ Wróć do spisu treści

Część A akt osobowych – dokumenty przed zatrudnieniem

Część A jest związana przede wszystkim z etapem ubiegania się o zatrudnienie.

Obejmuje oświadczenia lub dokumenty dotyczące danych osobowych zgromadzonych w związku z rekrutacją oraz wskazane przez rozporządzenie dokumenty medycyny pracy.

W praktyce mogą znaleźć się tutaj dokumenty potwierdzające dane, których pracodawca miał prawo żądać od kandydata, np. w zakresie:

  • wykształcenia – jeżeli jest ono niezbędne do wykonywania określonej pracy,
  • kwalifikacji zawodowych,
  • przebiegu wcześniejszego zatrudnienia – jeżeli pracodawca był uprawniony do żądania tych danych,
  • innych informacji wymaganych przepisami dla danego stanowiska.

Nie traktuj części A jako archiwum całej rekrutacji

Do akt osobowych nie należy automatycznie przenosić całej korespondencji rekrutacyjnej, notatek rekrutera, rankingów kandydatów czy wszystkich materiałów otrzymanych podczas procesu naboru.

Zakres dokumentacji powinien odpowiadać przepisom i celowi jej prowadzenia.

Umieszczenie dokumentu w części A akt osobowych nie oznacza, że pracodawca może wcześniej pozyskać dowolne informacje o kandydacie. Zakres danych musi odpowiadać przepisom prawa pracy i zasadom RODO. Zobacz, jakie dane można zbierać od kandydatów i pracowników oraz kiedy potrzebna jest zgoda.

Badania lekarskie – ważna pułapka

Nie należy stosować uproszczenia:

„wszystkie badania lekarskie trafiają do części A”.

Rozporządzenie przewiduje dokumentację medycyny pracy zarówno w części A, jak i w części B – zależnie od podstawy i etapu, którego dotyczy dany dokument.

Przy kwalifikowaniu skierowania lub orzeczenia należy więc sprawdzić dokładne brzmienie § 3 rozporządzenia, a nie kierować się wyłącznie nazwą dokumentu.

Prawidłowe zakwalifikowanie skierowania i orzeczenia do akt wymaga najpierw ustalenia, jakiego rodzaju badania dotyczą i z jakiej podstawy zostały wykonane. Zasady badań wstępnych, okresowych i kontrolnych oraz obowiązki związane ze skierowaniem i orzeczeniem szczegółowo omawiamy w poradniku badania lekarskie pracowników – obowiązki kadr.

↑ Wróć do spisu treści

Część B akt osobowych – nawiązanie stosunku pracy i przebieg zatrudnienia

Część B jest zwykle najbardziej rozbudowaną częścią akt osobowych.

Znajdują się w niej dokumenty dotyczące zarówno nawiązania stosunku pracy, jak i jego późniejszego przebiegu.

Do części B należą m.in.:

  • oświadczenia i dokumenty dotyczące danych osobowych gromadzonych przy nawiązaniu stosunku pracy,
  • umowa o pracę albo wymagane potwierdzenie jej warunków,
  • zakres czynności, jeżeli pracodawca sporządził go w takiej formie,
  • potwierdzenia zapoznania z regulaminem pracy lub odpowiednim obwieszczeniem,
  • potwierdzenia zapoznania z przepisami i zasadami BHP,
  • potwierdzenie poinformowania o warunkach zatrudnienia oraz o ich zmianach,
  • dokumenty potwierdzające ukończenie wymaganego szkolenia BHP,
  • dokumenty dotyczące zmian warunków pracy lub płacy,

Dokument znajdujący się w części B powinien być rezultatem prawidłowo przeprowadzonej procedury zmiany zatrudnienia. Inne zasady obowiązują przy zgodnym porozumieniu stron, a inne przy jednostronnym wypowiedzeniu dotychczasowych warunków przez pracodawcę. Szczegółowo wyjaśniamy to w poradniku zmiana warunków pracy i płacy – obowiązki kadr krok po kroku.

W części B mogą znaleźć się również dokumenty powstałe w związku z wypowiedzeniem warunków pracy lub płacy, w tym dokumentacja współdziałania ze związkiem zawodowym, jeżeli była wymagana. Samo prawidłowe przechowanie dokumentów nie zastępuje jednak właściwej procedury. Jej kolejne etapy omawiamy w poradniku wypowiedzenie zmieniające – procedura i obowiązki kadr.

Do części B trafiają również dokumenty dotyczące uzgodnionych zmian warunków zatrudnienia, w tym porozumienia zmieniające. Zanim dokument zostanie włączony do akt, warto jednak sprawdzić jego treść, formę, datę wejścia zmian w życie oraz konsekwencje dla pozostałej dokumentacji. Szczegółowo omawiamy to w poradniku porozumienie zmieniające (aneks do umowy) – obowiązki kadr krok po kroku.

Do części B trafiają również dokumenty związane z wnioskiem pracownika składanym na podstawie art. 29³ Kodeksu pracy. Dotyczy to zarówno samego wniosku o bardziej przewidywalne i bezpieczne warunki pracy, jak i odpowiedzi pracodawcy. Szczegółową procedurę rozpatrywania takiego dokumentu omawiamy w poradniku wniosek o zmianę warunków zatrudnienia – obowiązki kadr z art. 29³ KP.

Jeżeli zmiana systemu czasu pracy prowadzi również do zmiany indywidualnie uzgodnionego warunku umowy, odpowiedni dokument należy prawidłowo przechowywać w dokumentacji pracowniczej. Szczegółową procedurę zmiany systemu opisujemy w poradniku zmiana systemu czasu pracy – obowiązki kadr.

  • dokumenty dotyczące odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie,
  • dokumenty związane z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych,
  • dokumenty związane z uprawnieniami rodzicielskimi wskazane w rozporządzeniu,
  • dokumenty dotyczące urlopu bezpłatnego,
  • określone skierowania i orzeczenia z zakresu medycyny pracy,
  • umowę o zakazie konkurencji obowiązującą podczas zatrudnienia,
  • dokumenty dotyczące pracy zdalnej,
  • dokumenty dotyczące elastycznej organizacji pracy,
  • określone wnioski pracownika i odpowiedzi pracodawcy przewidziane przez Kodeks pracy.

Umowa o pracę w części B

Przed umieszczeniem umowy w aktach warto wcześniej przeprowadzić kontrolę jej treści. Szczegółowe wymagania omawiamy w poradniku elementy umowy o pracę – co musi zawierać? Checklista dla kadr.

Jeżeli potrzebujesz szerszej kontroli całego procesu przed podpisaniem dokumentu, zobacz również umowę o pracę – checklistę dla kadr i HR.

Praktyczna zasada: część B nie jest „szufladą na wszystko, co wydarzyło się podczas zatrudnienia”. Rozporządzenie osobno wskazuje dokumentację, która ma być prowadzona poza aktami osobowymi.

Dokumentacja związana ze szkoleniem BHP jest jednym z elementów części B akt osobowych. Sama obecność karty szkolenia nie wystarcza jednak do oceny, czy obowiązek został wykonany prawidłowo. Szczegółowe zasady instruktażu ogólnego i stanowiskowego, terminy szkoleń okresowych oraz aktualne reguły dokumentowania omawiamy w poradniku szkolenie BHP pracownika – jakie są obowiązki kadr?

Do części B trafiają również odpowiednie dokumenty związane ze zmianą warunków zatrudnienia w trakcie pracy, w tym dokumentacja przygotowywana przy awansie, jeżeli zmienia się stanowisko, wynagrodzenie lub inne warunki umowy. Zobacz awans pracownika – dokumenty i obowiązki działu kadr.

↑ Wróć do spisu treści

Część C – dokumenty związane z zakończeniem zatrudnienia

Część C obejmuje oświadczenia i dokumenty związane z rozwiązaniem albo wygaśnięciem stosunku pracy.

Należą do niej m.in.:

  • oświadczenia związane z rozwiązaniem umowy o pracę,
  • wnioski dotyczące wydania, sprostowania lub uzupełnienia świadectwa pracy,
  • dokumenty dotyczące niewypłacenia ekwiwalentu za urlop w przypadkach przewidzianych prawem,
  • kopia wydanego świadectwa pracy,
  • określone dokumenty związane z zajęciem wynagrodzenia,
  • umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, jeżeli została zawarta,
  • wskazane dokumenty medycyny pracy związane z pracą w szczególnych warunkach narażenia.

Częsty błąd – świadectwo pracy

Do części C trafia kopia wydanego świadectwa pracy.

Proces kadrowy powinien pozwalać ustalić nie tylko treść dokumentu, ale także kiedy i w jaki sposób został on wydany pracownikowi.

↑ Wróć do spisu treści

Część D – kary porządkowe i dokumenty podlegające usunięciu

Część D ma szczególny charakter.

Przechowuje się w niej m.in. odpis zawiadomienia o ukaraniu oraz inne dokumenty związane z odpowiedzialnością porządkową albo odpowiedzialnością przewidzianą w odrębnych przepisach, jeżeli przepisy przewidują zatarcie kary po określonym czasie.

Każda kara w oddzielnej podczęści

Dokumenty dotyczące konkretnej kary przechowuje się w wydzielonej części, np.:

  • D1,
  • D2,
  • D3.

Każda taka część ma własną chronologię, numerację i wykaz dokumentów.

Co po zatarciu kary?

Po usunięciu z akt odpisu zawiadomienia o ukaraniu należy usunąć całą wydzieloną część dotyczącą tej kary.

Pozostałym częściom przyporządkowuje się kolejne numery.

Zgodnie z art. 113 Kodeksu pracy karę uważa się co do zasady za niebyłą po roku nienagannej pracy. Pracodawca może też uznać ją za niebyłą wcześniej, a usunięcie następuje również odpowiednio w razie uwzględnienia sprzeciwu lub uchylenia kary przez sąd pracy.

Ważne: nie wystarczy oznaczyć dokumentu jako „nieaktualny”. Po wystąpieniu przesłanek do usunięcia kary dokumentacja dotycząca jej nie powinna pozostawać w aktach.

↑ Wróć do spisu treści

Część E – dokumenty związane z kontrolą trzeźwości

Część E została wprowadzona w związku z przepisami dotyczącymi kontroli trzeźwości oraz kontroli na obecność w organizmie pracownika środków działających podobnie do alkoholu.

Mogą się w niej znaleźć informacje przewidziane przepisami dotyczące m.in.:

  • kontroli przeprowadzonej przez pracodawcę,
  • badania przeprowadzonego przez uprawniony organ,
  • kontroli na obecność środków działających podobnie do alkoholu.

Nie archiwizuj wszystkich pomiarów bez ograniczeń

Część E nie powinna być traktowana jako nieograniczony rejestr wszystkich przeprowadzonych kontroli.

Kodeks pracy ogranicza zakres przetwarzania określonych informacji z kontroli trzeźwości. Informacje o dacie, godzinie, minucie badania i wyniku wskazującym na stan po użyciu alkoholu albo nietrzeźwość są przechowywane tylko wtedy, gdy jest to niezbędne do ochrony dóbr wskazanych w przepisach.

Co do zasady okres ich przechowywania nie może przekraczać roku od dnia zebrania informacji.

Kiedy okres może być dłuższy?

Jeżeli w związku z wynikiem kontroli zastosowano karę upomnienia, nagany lub karę pieniężną, informacje mogą być przechowywane do czasu uznania kary za niebyłą.

Jeżeli informacje mogą stanowić lub stanowią dowód w postępowaniu prowadzonym na podstawie prawa, okres może zostać wydłużony do czasu prawomocnego zakończenia tego postępowania.

Struktura E1, E2, E3

Dokumenty dotyczące każdej kontroli objętej obowiązkiem przechowywania prowadzi się w odrębnej części, np. E1, E2 itd.

Po usunięciu informacji trzeba usunąć całą wydzieloną część, której dotyczyły, a pozostałe odpowiednio przenumerować.

↑ Wróć do spisu treści

Chronologia, numeracja i wykaz dokumentów

Samo prawidłowe przypisanie dokumentu do części A–E nie wystarcza.

Oświadczenia i dokumenty znajdujące się w aktach osobowych powinny być:

  • przechowywane w porządku chronologicznym,
  • ponumerowane,
  • ujęte w wykazie dokumentów znajdujących się w danej części.

Każda część akt powinna więc posiadać własny wykaz.

Co oznacza chronologia w praktyce?

Dokumenty powinny być uporządkowane według kolejności odpowiadającej ich powstawaniu lub wpływowi zgodnie z przyjętą prawidłową metodą prowadzenia dokumentacji.

Nie powinno się raz na kilka lat „dokładać” brakujących dokumentów w losowych miejscach teczki bez aktualizacji numeracji i wykazu.

Kontrola jakości: otwierając dowolną część akt pracownika, osoba upoważniona powinna móc szybko ustalić, jakie dokumenty się w niej znajdują, pod jakim numerem i w jakiej kolejności.

↑ Wróć do spisu treści

Czy można prowadzić części A1, B1 i C1?

Tak.

Dokumenty znajdujące się w częściach A, B i C i powiązane ze sobą tematycznie mogą być przechowywane w wydzielonych podczęściach.

Można więc stosować oznaczenia:

  • A1, A2 itd.,
  • B1, B2 itd.,
  • C1, C2 itd.

Jeżeli pracodawca korzysta z takiego rozwiązania, obowiązek chronologii, numerowania i tworzenia wykazu dotyczy każdej wydzielonej części.

Nie twórz podczęści bez systemu

Samo rozporządzenie umożliwia tematyczne dzielenie dokumentacji, ale dział HR powinien posiadać jednolitą instrukcję określającą, jakie grupy dokumentów trafiają do B1, B2 itd.

Inaczej jeden kadrowy może prowadzić B1 jako „umowy”, drugi jako „BHP”, a trzeci według zupełnie innego kryterium.

↑ Wróć do spisu treści

Kopie czy oryginały dokumentów w aktach osobowych?

W papierowych aktach osobowych dokumenty przedkładane przez kandydata lub pracownika przechowuje się co do zasady w postaci odpisów albo kopii.

Kopia powinna zostać poświadczona za zgodność z przedłożonym dokumentem przez:

  • pracodawcę albo
  • osobę upoważnioną przez pracodawcę.

Oryginał dokumentu przedstawionego przez pracownika służy więc przede wszystkim do weryfikacji i sporządzenia prawidłowej kopii.

Przykład

Pracownik przedstawia świadectwo ukończenia studiów w celu potwierdzenia wykształcenia.

Jeżeli pracodawca posiada podstawę do przetwarzania tego dokumentu, w papierowych aktach pozostawia prawidłowo poświadczoną kopię, a nie zatrzymuje pracownikowi oryginału dyplomu.

Inaczej należy oceniać dokumenty sporządzane przez samego pracodawcę w toku zatrudnienia – ich charakter może uzasadniać przechowywanie dokumentu stanowiącego właściwy egzemplarz dla pracodawcy.

↑ Wróć do spisu treści

Akta papierowe czy elektroniczne?

Dokumentację pracowniczą można prowadzić i przechowywać:

  • w postaci papierowej albo
  • w postaci elektronicznej.

Kodeks pracy wprost stanowi, że dokumentacja prowadzona i przechowywana elektronicznie jest równoważna dokumentacji papierowej.

Nie oznacza to jednak, że zwykły folder z zeskanowanymi plikami PDF automatycznie spełnia wymagania elektronicznej dokumentacji pracowniczej.

System teleinformatyczny powinien zapewniać m.in.:

  • ochronę przed uszkodzeniem, utratą i nieuprawnionym dostępem,
  • integralność dokumentacji i metadanych,
  • dostęp osobom upoważnionym,
  • identyfikację osób mających dostęp,
  • rejestrowanie zmian,
  • możliwość wyszukiwania dokumentacji,
  • możliwość eksportu,
  • funkcję wydruku.

Zmiana dokumentacji papierowej na elektroniczną

Pełna zmiana postaci dokumentacji wymaga sporządzenia odwzorowania cyfrowego, np. skanu, oraz odpowiedniego potwierdzenia jego zgodności z dokumentem papierowym kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub kwalifikowaną pieczęcią zgodnie z przepisami.

Samo zeskanowanie teczki nie jest więc jeszcze prawidłową konwersją całej dokumentacji.

↑ Wróć do spisu treści

Jakie dokumenty prowadzi się poza częściami A–E?

Pracodawca prowadzi oddzielnie dla każdego pracownika również dokumentację dotyczącą określonych spraw związanych ze stosunkiem pracy.

1. Dokumentacja czasu pracy

Obejmuje ona m.in. ewidencję czasu pracy oraz określone wnioski, zgody i dokumenty związane z organizacją czasu pracy.

2. Dokumentacja urlopu wypoczynkowego

Dokumenty związane z ubieganiem się o urlop wypoczynkowy i korzystaniem z niego prowadzi się oddzielnie.

3. Dokumentacja wynagrodzeń

Oddzielnie prowadzona jest karta lub lista wypłaconego wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą oraz właściwe dokumenty przewidziane przez przepisy.

4. Odzież robocza i środki ochrony

Oddzielnie prowadzi się kartę ewidencji przydziału odzieży, obuwia roboczego i środków ochrony indywidualnej oraz dokumenty dotyczące właściwych ekwiwalentów.

Typowy błąd: wkładanie wniosków urlopowych i miesięcznych ewidencji czasu pracy do części B tylko dlatego, że są „dokumentami kadrowymi”. Rozporządzenie przewiduje dla nich odrębną dokumentację.

↑ Wróć do spisu treści

Jak długo trzeba przechowywać akta osobowe?

Okres przechowywania dokumentacji zależy przede wszystkim od daty nawiązania danego stosunku pracy oraz – w przypadku zatrudnienia z lat 1999–2018 – od wykonania określonych obowiązków wobec ZUS.

Zatrudnienie od 1 stycznia 2019 r.

Co do zasady dokumentację przechowuje się przez okres zatrudnienia oraz przez 10 lat od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy uległ rozwiązaniu albo wygasł.

Zatrudnienie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2018 r.

Co do zasady obowiązuje okres 50-letni, jednak w ustawowo określonych przypadkach może zostać skrócony do 10 lat w związku ze złożeniem raportów informacyjnych do ZUS.

Zatrudnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 1999 r.

Co do zasady dokumentację przechowuje się przez 50 lat.

Przy ustalaniu okresu archiwizacji trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy szczególne. Dłuższy okres może również wynikać m.in. z sytuacji, gdy dokumentacja stanowi lub może stanowić dowód w postępowaniu.

Praktyczna zasada: nie ustawiaj jednego terminu niszczenia dla wszystkich byłych pracowników. Najpierw ustal datę nawiązania konkretnego stosunku pracy i sprawdź historię dokumentacji oraz ewentualne raporty ZUS.

↑ Wróć do spisu treści

Ponowne zatrudnienie tego samego pracownika – nowa teczka czy kontynuacja?

To jedno z praktycznych pytań, które często powoduje problemy w kadrach.

Jeżeli z tym samym pracownikiem ponownie nawiązano stosunek pracy w okresie, w którym pracodawca nadal ma obowiązek przechowywania jego dokumentacji, Kodeks pracy przewiduje kontynuowanie dotychczasowej dokumentacji pracowniczej.

Nie należy więc bezrefleksyjnie zakładać nowej, niezależnej teczki tylko dlatego, że poprzednia umowa została wcześniej rozwiązana.

W takim przypadku okres przechowywania dokumentacji oblicza się w odniesieniu do stosunku pracy, który zakończył się najpóźniej, zgodnie z art. 945 Kodeksu pracy.

Co powinien sprawdzić HR przed założeniem nowej teczki?

  • czy osoba była już wcześniej pracownikiem tego samego pracodawcy,
  • czy poprzednia dokumentacja nadal znajduje się w wymaganym okresie przechowywania,
  • czy zastosowanie ma obowiązek kontynuacji dokumentacji.

↑ Wróć do spisu treści

Czy pracownik może zażądać kopii akt osobowych?

Tak.

Pracownik lub były pracownik może złożyć wniosek o wydanie kopii całości albo części dokumentacji pracowniczej.

Wniosek może zostać złożony w postaci papierowej lub elektronicznej.

Przepisy przewidują również uprawnienie określonych członków rodziny w przypadku śmierci pracownika albo byłego pracownika.

Pracodawca powinien wydać wskazaną we wniosku kopię dokumentacji nie później niż w ciągu 30 dni od otrzymania wniosku.

Dział kadr powinien więc posiadać procedurę pozwalającą:

  • zarejestrować datę wpływu wniosku,
  • zweryfikować osobę uprawnioną,
  • ustalić zakres żądanych dokumentów,
  • wydać dokumentację w prawidłowej postaci i terminie.

↑ Wróć do spisu treści

Co z aktami przy przejściu zakładu pracy?

Jeżeli dochodzi do przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę w rozumieniu art. 231 Kodeksu pracy albo innego następstwa prawnego przewidzianego przepisami, dokumentacja pracownicza nie pozostaje po prostu u dotychczasowego pracodawcy.

Rozporządzenie nakłada na dotychczasowego pracodawcę obowiązek przekazania dokumentacji pracowniczej nowemu pracodawcy.

Dlatego projekty reorganizacyjne, przejęcia części biznesu lub transfery pracowników powinny obejmować również osobny proces przekazania dokumentacji kadrowej.

↑ Wróć do spisu treści

Wzory dokumentów kadrowych

Przy prowadzeniu akt osobowych i przygotowywaniu dokumentów związanych z zatrudnieniem pomocnym materiałem roboczym może być publikacja „Druki z zakresu prawa pracy wraz z komentarzem”.


Sprawdź ebook „Druki z zakresu prawa pracy wraz z komentarzem” »

Ważne: publikacja powinna być traktowana jako materiał pomocniczy, a nie źródło aktualnych zasad prowadzenia akt osobowych. Strona produktu odwołuje się również do wcześniejszych regulacji dotyczących dokumentacji pracowniczej. Aktualnie zasady prowadzenia akt wynikają z rozporządzenia z 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej, którego tekst jednolity ogłoszono w 2026 r. Każdy wzór należy zweryfikować przed użyciem.

Najczęstsze błędy przy prowadzeniu akt osobowych

Podczas audytu akt szczególną uwagę warto zwrócić na następujące problemy:

  • prowadzenie akt bez podziału na części A–E,
  • brak osobnych akt dla każdego pracownika,
  • brak chronologii dokumentów,
  • brak numeracji,
  • brak aktualnych wykazów dokumentów,
  • umieszczanie dokumentu w niewłaściwej części,
  • przechowywanie dokumentacji czasu pracy w części B zamiast oddzielnie,
  • przechowywanie wniosków o urlop wypoczynkowy w części B,
  • zatrzymywanie oryginałów dokumentów przedłożonych przez pracownika, gdy wystarczająca jest prawidłowo poświadczona kopia,
  • pozostawianie dokumentów dotyczących zatartych kar w części D,
  • przechowywanie informacji z kontroli trzeźwości dłużej niż pozwalają przepisy,
  • brak aktualizacji numeracji po usunięciu D1 albo E1,
  • założenie nowej dokumentacji przy ponownym zatrudnieniu mimo obowiązku kontynuowania dotychczasowej,
  • brak kontroli okresów przechowywania,
  • nieprawidłowe zabezpieczenie dokumentacji przed osobami nieupoważnionymi.

↑ Wróć do spisu treści

Case study: audyt teczki pracownika po 6 latach zatrudnienia

Sytuacja: podczas wewnętrznego audytu dział HR sprawdza dokumentację pracownika zatrudnionego od 2020 r.

Teczka zawiera części A, B i C. Pracownik nadal jest zatrudniony, więc część C jest pusta.

Podczas kontroli okazuje się jednak, że:

  • wnioski urlopowe znajdują się w części B,
  • miesięczne ewidencje czasu pracy również znajdują się w części B,
  • część B nie posiada wykazu dokumentów,
  • kilkanaście dokumentów nie ma numerów,
  • w B znajduje się odpis kary nagany sprzed trzech lat,
  • pracownik rok wcześniej został objęty kontrolą trzeźwości, a dokument z dodatnim wynikiem umieszczono również w B,
  • w teczce znajduje się oryginał świadectwa ukończenia studiów pracownika.

Błąd 1 – dokumentacja urlopowa

Wnioski dotyczące urlopu wypoczynkowego powinny być prowadzone w odrębnej dokumentacji związanej ze stosunkiem pracy, a nie automatycznie w części B.

Błąd 2 – ewidencja czasu pracy

Ewidencja czasu pracy również należy do dokumentacji prowadzonej oddzielnie dla pracownika.

Nie jest dokumentem części B tylko dlatego, że dotyczy przebiegu zatrudnienia.

Błąd 3 – brak wykazu i numeracji

Część B powinna mieć wykaz dokumentów, a znajdujące się w niej dokumenty powinny zostać prawidłowo uporządkowane i ponumerowane.

Audyt nie powinien ograniczyć się do dopisania numerów długopisem bez przeanalizowania chronologii i aktualizacji wykazu.

Błąd 4 – kara nagany

Dokument dotyczący odpowiedzialności porządkowej powinien znajdować się w części D, w wydzielonej podczęści dotyczącej konkretnej kary.

Dodatkowo HR powinien sprawdzić, czy kara nie została już uznana za niebyłą.

Jeżeli powstał obowiązek jej usunięcia, dokumentów nie przenosi się teraz do D. Należy je usunąć zgodnie z przepisami.

Błąd 5 – kontrola trzeźwości

Dokumentu nie należy pozostawiać w B.

Trzeba ustalić:

  • czy spełnione były ustawowe przesłanki przetwarzania informacji,
  • czy dokument powinien znaleźć się w części E,
  • jaki okres jego przechowywania miał zastosowanie,
  • czy istnieje podstawa do dalszego przechowywania po upływie roku.

Jeżeli nie występuje kara porządkowa ani postępowanie uzasadniające dłuższe przechowywanie i upłynął wymagany okres, dokument może już podlegać usunięciu.

Błąd 6 – oryginał dyplomu

Jeżeli dokument został przedłożony przez pracownika jedynie w celu potwierdzenia wykształcenia, dział kadr powinien był sporządzić kopię i poświadczyć jej zgodność, a oryginał zwrócić pracownikowi.

Jak przeprowadzić naprawę dokumentacji?

Krok 1. Sporządzić listę wszystkich dokumentów znajdujących się obecnie w teczce.

Krok 2. Zakwalifikować każdy dokument do właściwej kategorii: A, B, C, D, E albo dokumentacja prowadzona poza aktami.

Krok 3. Zweryfikować dokumenty, które zgodnie z prawem powinny zostać już usunięte.

Krok 4. Nie przenosić mechanicznie dokumentów archiwalnych bez sprawdzenia podstawy ich dalszego przechowywania.

Krok 5. Uporządkować części w chronologii.

Krok 6. Nadać prawidłową numerację.

Krok 7. Sporządzić albo zaktualizować wykazy.

Krok 8. Przenieść dokumentację czasu pracy i urlopu do właściwych zbiorów.

Krok 9. Uregulować kwestię oryginału dyplomu i pozostawić prawidłowo poświadczoną kopię, jeżeli istnieje podstawa do jej przechowywania.

Krok 10. Udokumentować audyt i zmienić procedurę, która doprowadziła do błędów.

Wniosek: uporządkowanie teczki nie polega na mechanicznym przełożeniu kartek między przekładkami. Każdy dokument trzeba najpierw ocenić pod względem podstawy prawnej, właściwego miejsca i dopuszczalnego okresu przechowywania.

↑ Wróć do spisu treści

Porada eksperta: jak zbudować system akt odporny na błędy?

Dobrze prowadzone akta osobowe nie powstają dzięki temu, że kadrowa „zna na pamięć” zawartość części A–E. Potrzebny jest proces, który wychwytuje błędy zanim dokument zostanie zarchiwizowany.

1. Zbuduj matrycę kwalifikacji dokumentów

Przy każdym typie dokumentu określ:

  • czy należy do akt osobowych,
  • jeżeli tak – do której części,
  • czy ma być prowadzony poza aktami,
  • jak długo powinien być przechowywany,
  • czy podlega usunięciu po określonym zdarzeniu.

Nie wystarczy kolumna „część B”. Dla części D i E trzeba dodać również mechanizm monitorowania terminu usunięcia.

2. Oddziel „miejsce dokumentu” od „okresu jego przechowywania”

To dwa różne pytania.

Dokument może prawidłowo trafić do części E, ale nie oznacza to, że będzie tam przechowywany przez cały wieloletni okres przechowywania akt pracownika.

Podobnie dokument dotyczący kary może prawidłowo trafić do D1, lecz później musi zostać usunięty.

3. Wprowadź daty kontrolne

W systemie HR warto ustawić osobne alerty dla dokumentów wymagających usunięcia.

Przykładowe zdarzenia kontrolne to:

  • upływ okresu związanego z karą porządkową,
  • upływ okresu przetwarzania informacji z kontroli trzeźwości,
  • prawomocne zakończenie postępowania, które uzasadniało dłuższe przechowywanie dokumentów.

4. Nie twórz „teczki wszystko”

Jednym z najbardziej szkodliwych nawyków jest zakładanie w części B folderu „inne”.

Po kilku latach trafiają tam dokumenty, których nikt już nie potrafi zakwalifikować.

Jeżeli nie wiadomo, gdzie powinien znaleźć się dokument, należy najpierw sprawdzić jego podstawę prawną – a nie tworzyć nową kategorię organizacyjną tylko po to, aby go gdzieś odłożyć.

5. Zablokuj zatrzymywanie oryginałów pracownika

Osoby obsługujące onboarding powinny mieć jasną instrukcję:

oryginał do wglądu → kopia → poświadczenie zgodności → zwrot oryginału.

Pozwala to uniknąć sytuacji, w której po kilku latach były pracownik domaga się zwrotu jedynego egzemplarza ważnego dokumentu.

6. Kontroluj kompletność na konkretnych etapach

Zamiast jednego audytu raz na kilka lat warto wdrożyć cztery punkty kontrolne:

  • po zatrudnieniu,
  • po istotnej zmianie warunków zatrudnienia,
  • przy dłuższych nieobecnościach lub szczególnych uprawnieniach,
  • przy rozwiązaniu stosunku pracy.

Ostatnia kontrola przed przeniesieniem dokumentacji do archiwum powinna obejmować również część C.

7. W przypadku dokumentacji elektronicznej audytuj system, nie tylko pliki

Sprawdzenie, że „wszystkie PDF-y są w systemie”, nie wystarcza.

Należy również ustalić:

  • kto ma dostęp,
  • czy system zapisuje zmiany,
  • czy można ustalić autora operacji,
  • czy wykonywane są kopie zapasowe,
  • czy dokumentacja może zostać wyeksportowana,
  • czy system pozwala ją wydrukować,
  • czy dokumenty mają właściwe metadane.

8. Nie czekaj z porządkowaniem do kontroli PIP

Audyt dokumentacji powinien być elementem stałego compliance kadrowego.

Najlepszym rozwiązaniem jest kontrola próby akt co kilka miesięcy, np. 5–10 losowo wybranych pracowników z różnych grup zatrudnienia.

Jeżeli ten sam błąd występuje w kilku teczkach, nie należy naprawiać tylko tych pięciu przypadków. Trzeba uznać go za błąd procesu i sprawdzić całą populację, której może dotyczyć.

Najważniejsza zasada: prawidłowe akta osobowe nie są zbiorem dokumentów. Są uporządkowanym systemem, w którym dla każdego dokumentu można wskazać podstawę przechowywania, właściwą część, okres retencji i moment ewentualnego usunięcia.

↑ Wróć do spisu treści

Checklista HR – audyt akt osobowych pracownika

Struktura akt

  • ☐ dla pracownika prowadzone są oddzielne akta osobowe,
  • ☐ akta posiadają części A, B, C, D i E odpowiednio do występującej dokumentacji,
  • ☐ zastosowane podczęści A1, B1, C1 itd. mają jasną strukturę,
  • ☐ dokumenty w częściach D i E są odpowiednio wydzielone.

Porządek dokumentów

  • ☐ dokumenty są ułożone chronologicznie,
  • ☐ dokumenty są ponumerowane,
  • ☐ każda część posiada wykaz dokumentów,
  • ☐ wykaz odpowiada rzeczywistej zawartości części.

Część A

  • ☐ znajdują się w niej wyłącznie właściwe dokumenty związane z etapem rekrutacji i wskazane dokumenty medycyny pracy,
  • ☐ nie przechowuje się zbędnej dokumentacji całego procesu rekrutacyjnego,
  • ☐ zakres danych jest adekwatny do podstawy prawnej.

Część B

  • ☐ znajduje się prawidłowa umowa o pracę,
  • ☐ znajduje się wymagane potwierdzenie informacji o warunkach zatrudnienia,
  • ☐ znajdują się właściwe potwierdzenia BHP i regulaminowe,
  • ☐ prawidłowo dokumentowane są zmiany warunków zatrudnienia,
  • ☐ dokumenty dotyczące pracy zdalnej są właściwie kwalifikowane,
  • ☐ dokumentacja urlopu wypoczynkowego i czasu pracy nie została omyłkowo włączona do B.

Część C

  • ☐ po zakończeniu zatrudnienia znajdują się właściwe dokumenty rozwiązania stosunku pracy,
  • ☐ znajduje się kopia świadectwa pracy,
  • ☐ prawidłowo zakwalifikowano dokumenty dotyczące zakazu konkurencji po ustaniu zatrudnienia.

Część D

  • ☐ każda kara posiada odrębną podczęść,
  • ☐ monitorowany jest moment uznania kary za niebyłą,
  • ☐ dokumenty dotyczące zatartych kar zostały usunięte,
  • ☐ po usunięciu części prawidłowo zmieniono numerację.

Część E

  • ☐ przechowywane są wyłącznie informacje, dla których istnieje podstawa prawna,
  • ☐ każda kontrola jest odpowiednio wydzielona,
  • ☐ monitorowany jest ustawowy okres przechowywania,
  • ☐ zweryfikowano ewentualne przedłużenie okresu w związku z karą lub postępowaniem,
  • ☐ informacje po upływie dopuszczalnego okresu zostały usunięte.

Kopie i oryginały

  • ☐ dokumenty przedłożone przez pracownika są przechowywane w prawidłowej postaci,
  • ☐ kopie zostały poświadczone przez uprawnioną osobę,
  • ☐ nie zatrzymano bez potrzeby oryginałów należących do pracownika.

Przechowywanie i bezpieczeństwo

  • ☐ ustalono prawidłowy okres przechowywania dokumentacji,
  • ☐ sprawdzono datę nawiązania stosunku pracy,
  • ☐ przy zatrudnieniu z lat 1999–2018 zweryfikowano kwestie ZUS RIA,
  • ☐ dokumentacja jest chroniona przed zniszczeniem, utratą i dostępem osób nieuprawnionych,
  • ☐ przy ponownym zatrudnieniu sprawdzono obowiązek kontynuowania dokumentacji.

↑ Wróć do spisu treści

FAQ – akta osobowe pracownika

Z ilu części składają się obecnie akta osobowe?

Z pięciu: A, B, C, D i E.

Co znajduje się w części A?

Przede wszystkim oświadczenia i dokumenty dotyczące danych osobowych zgromadzonych w związku z ubieganiem się o zatrudnienie oraz wskazane przepisami skierowania i orzeczenia medycyny pracy.

Gdzie przechowuje się umowę o pracę?

W części B akt osobowych.

Gdzie przechowuje się informację o warunkach zatrudnienia?

W części B przechowuje się potwierdzenie poinformowania pracownika o warunkach zatrudnienia oraz o zmianie tych warunków.

Czy wnioski urlopowe przechowuje się w części B?

Dokumentację związaną z ubieganiem się o urlop wypoczynkowy i korzystaniem z niego prowadzi się oddzielnie dla każdego pracownika, poza częściami A–E akt osobowych.

Czy ewidencja czasu pracy powinna być w części B?

Nie. Należy do dokumentacji dotyczącej ewidencjonowania czasu pracy prowadzonej oddzielnie.

Gdzie przechowuje się świadectwo pracy?

W części C przechowuje się kopię wydanego pracownikowi świadectwa pracy.

Gdzie przechowuje się karę porządkową?

Dokumentację dotyczącą kary przechowuje się w części D, w wydzielonej podczęści dotyczącej konkretnej kary.

Czy dokument kary zostaje w aktach na zawsze?

Nie. Po uznaniu kary za niebyłą dokumentacja podlega usunięciu zgodnie z Kodeksem pracy i rozporządzeniem.

Co znajduje się w części E?

Określone informacje związane z kontrolą trzeźwości pracownika oraz kontrolą na obecność środków działających podobnie do alkoholu.

Czy wyniki kontroli trzeźwości przechowuje się przez cały okres zatrudnienia?

Nie. Kodeks pracy przewiduje szczególne, znacznie krótsze okresy przetwarzania tych informacji, z możliwością ich wydłużenia w określonych przypadkach.

Czy akta muszą być ponumerowane?

Tak. Dokumenty w poszczególnych częściach przechowuje się chronologicznie i numeruje, a każda część zawiera wykaz dokumentów.

Czy można prowadzić część B1 i B2?

Tak. Dokumenty powiązane tematycznie w częściach A, B i C mogą być przechowywane w wydzielonych częściach oznaczonych odpowiednio A1, B1, C1 i kolejnymi numerami.

Czy pracodawca może prowadzić akta elektroniczne?

Tak. Dokumentacja elektroniczna jest równoważna dokumentacji papierowej, jeżeli jest prowadzona zgodnie z wymaganiami Kodeksu pracy i rozporządzenia.

Czy zwykłe skany w folderze są elektronicznymi aktami osobowymi?

Nie można przyjąć tego automatycznie. System oraz sposób tworzenia i zabezpieczenia dokumentacji muszą spełniać szczegółowe wymagania określone przepisami.

Jak długo przechowuje się akta pracownika zatrudnionego od 2020 r.?

Co do zasady przez okres zatrudnienia oraz 10 lat liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy ustał, chyba że zachodzi podstawa do dłuższego przechowywania.

Czy przy ponownym zatrudnieniu trzeba założyć nową teczkę?

Nie zawsze. Jeżeli ponowne zatrudnienie następuje w okresie przechowywania dotychczasowej dokumentacji, Kodeks pracy przewiduje jej kontynuowanie.

Ile czasu pracodawca ma na wydanie kopii dokumentacji?

Co do zasady kopię dokumentacji objętą prawidłowym wnioskiem wydaje się nie później niż w terminie 30 dni od otrzymania wniosku.

↑ Wróć do spisu treści

Akta osobowe pracownika – najważniejsze zasady dla działu kadr

Prawidłowe prowadzenie akt osobowych wymaga nie tylko zgromadzenia dokumentów, ale również ich prawidłowej kwalifikacji.

Bezpieczna kolejność pracy działu HR wygląda następująco:

ustalenie rodzaju dokumentu → sprawdzenie podstawy jego przechowywania → przypisanie do A, B, C, D lub E albo dokumentacji prowadzonej oddzielnie → zachowanie chronologii → numeracja → aktualizacja wykazu → kontrola okresu przechowywania → usunięcie dokumentu, gdy wymaga tego prawo.

Szczególnej kontroli wymagają części D i E, ponieważ określone dokumenty nie mogą pozostawać w nich bezterminowo.

Przy dokumentach związanych z rozpoczęciem zatrudnienia pomocna będzie również checklista umowy o pracę dla kadr i HR, natomiast wymagane elementy samej umowy szczegółowo omawiamy w artykule elementy umowy o pracę – checklista dla kadr.

↑ Wróć do spisu treści

Podstawa prawna

  • ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 1245, w szczególności art. 221c–221f, art. 94 pkt 9a i 9b, art. 944–9412, art. 113 oraz art. 281,
  • rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 474, w szczególności § 2–12.

Materiał ma charakter informacyjny i został przygotowany dla pracowników działów kadr i HR. Przy prowadzeniu dokumentacji należy każdorazowo uwzględniać konkretną sytuację pracownika, datę nawiązania stosunku pracy, przepisy szczególne oraz aktualny stan prawny.

Napisane przez: Arkadiusz Czapla

Specjalista z zakresu administracji kadrowo-płacowej oraz ubezpieczeń społecznych z ponad 20-letnim, zawodowym doświadczeniem. Na co dzień doradza firmom we wdrażaniu optymalizacji procesów płacowych i pomaga pracodawcom skutecznie przygotować dokumentację pod kątem audytów Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) oraz kontroli ZUS. Ceniony za umiejętność przełożenia skomplikowanego, ustawowego języka prawnego na użyteczne w praktyce i przystępne wskazówki dla działów HR. Aktywnie angażuje się w bezpłatne poradnictwo dla obywateli, pomagając im weryfikować poprawność rozliczeń pracowniczych i dbać o rzetelne ustalanie praw do świadczeń.

📫 Kontakt bezpośredni (Skonsultuj kwestie związane z błędami w dokumentacji pracowniczej i wyliczeniach płacowych w Twojej firmie):
archie450@gmail.com

📍 Poznaj moją działalność i śledź porady prawne w sieci:

Comments

Dodaj komentarz